Overslaan en naar de inhoud gaan

Tjepke Haitsma Mulier, burgemeester van de vernieuwing

Aan de rand van het bijna honderdjarige villapark Berkeloord, sinds enige tijd een van rijkswege beschermd stadsgezicht, staat op een door villa’s omzoomd pleintje een monumentale herinneringsbank. “Gewijd door de burgerij” staat er op te lezen, evenals de naam van de Lochemse burgemeester T. Haitsma Mulier en de jaartallen 1880 en 1914.

Ruim 34 jaar was Tjepke Haitsma Mulier (1847-1921) burgemeester van de gemeente Lochem, toen hij in 1914 eervol van zijn taak als burgervader werd ontslagen. Op 10 februari 1880 was hij officieel aangetreden, het begin van een lang en succesvol burgemeesterschap, voor hemzelf de voortzetting van dit ambt, dat hij eerder in De Rijp en Graft in Noord-Holland had bekleed. Onder de van oorsprong uit Friesland (Bolsward) afkomstige Haitsma Mulier zou Lochem zich verder ontwikkelen tot een bloeiende gemeente met tal van “moderne voorzieningen”, een aangename woonstad, waarvoor rond 1880, juist bij het aantreden van de nieuwe burgemeester, grootse plannen werden ontwikkeld. Al in de jaren zestig en zeventig van de negentiende eeuw was Lochem een aantrekkelijke vestigingsplek gebleken voor welgestelden uit alle windstreken. Zij kwamen af op de fraaie omgeving, de uitstekende weg- en spoorverbindingen en het liberale leefklimaat. De komst van een nieuwe, jonge burgemeester - Haitsma Mulier was bij zijn aantreden 33 jaar bracht nog meer nieuw elan.

Het burgemeestersgezin bewoonde een prachtige, rond 1880 opgeleverde villa aan de Zwiepseweg, het monumentale Beau Regard, gelegen in een grote tuin, schuin tegenover de entree tot de Nieuweweg. Deze was in de jaren tachtig het paradepaardje van ‘de vennootschap” (vanaf 1882 “de Lochemse Bouwvereniging”), speciaal opgericht voor de ontwikkeling en de exploitatie van een prestigieuze villabuurt aan de rand van Lochem. Tussen 1880 en 1885 verrezen langs de Nieuweweg, tevens het tracé van de stoomtramlijn naar Borculo, de eerste grote villa’s, pensions en het gerenommeerd hotel Stad Lochem.

Hiermee werd ook een flinke impuls gegeven aan het toerisme, dat voor Lochem en omgeving een belangrijke inkomstenbron zou worden. In de “vennootschap” zaten de Gebr. Naeff (leerfabrikanten), de Gebr. L. en A.J. Reerink en Zn. (aannemers) en de oorspronkelijk uit Twello afkomstige rentenier W.O. Kerkhoven, heren van aanzien in Lochem, die we bij verschillende initiatieven aan het einde van de negentiende eeuw telkens weer tegenkomen.

Een opmerkelijk feit is, dat de leden van de “vennootschap” in 1878 ook betrokken waren bij de oprichting van de Remonstrantse Gemeente in Lochem en de bouw van de kerk, die veel gegoede en ontwikkelde burgers naar zich toe trok. Ook de nieuwe burgemeester, die in 1880 naar Lochem kwam, was een remonstrant! Van het een kwam het ander. Door de aanwezigheid van veel vrijzinnig ingestelde welgestelden (“liberale grootburgers” werden ze ook wel genoemd), die elkaar in kerk en sociëteit troffen, kwam in Lochem een modern sociaal en cultureel leven tot ontwikkeling. Onder andere de remonstrantse dominee A.K.E. Horst speelde hierin een belangrijke rol. Eigentijdse nutsvoorzieningen veraangenaamden het leven in de kleine landstad, de infrastructuur, de volkswoningbouw en de gezondheidszorg werden verbeterd en er ontstonden allerlei culturele voorzieningen zoals de sociëteiten en de schouwburg. Zo stonden dominee Horst, W.O. Kerkhoven en A. Staring in 1885 aan de wieg van het Verfraaiingsgezelschap en vinden we enkele van deze heren, mét burgemeester Haitsma Mulier ook weer rond de tafel in 1888 als er gesproken wordt over de oprichting van de vereniging Het Ziekenhuis, een initiatief van o.a. dominee Horst. Het Lochemse ziekenhuis opende begin 1890 zijn deuren. Dezelfde dominee was ook voorzitter van de commissie van het Volkshuis dat in 1892 feestelijk werd geopend.

In 1914, Tjepke Haitsma Mulier was 67 jaar, nam hij afscheid van de Lochemse burgers. Hun dankbaarheid voor alles wat in de lange ambtsperiode tot stand was gebracht, werd tot uitdrukking gebracht in de aanbieding van een kloeke herinneringsbank. Die kreeg een prominente plek, midden op het toenmalige Mariaplein, aan de rand van het nieuwste deel van de Lochemse villawijk, Berkeloord, dat rond 1910 volop in ontwikkeling was. Architect G.J. Postel was verantwoordelijk voor het ontwerp van de fraaie bank, die werd uitgevoerd in baksteen en grijs Beiers graniet. Op de granieten rugleuning lezen we het opschrift:

LOCHEMS BURGEMEESTER T. HAITSMA MULIER 1880-1914, GEWIJD DOOR DE BURGERIJ.

Het Mariaplein kreeg als eerbetoon aan de scheidende burgemeester diens naam, net als één van de nieuwe lanen in het villapark. De oud-burgemeester overleed op 24 september 1921. Villa Beau Regard verdween rond 1970 onder de slopershamer, het einde van wat volgens veel oud-Lochemers één van de mooiste villa’s in het stadje was. Aan de burgemeester herinneren in Lochem tegenwoordig alleen nog een lommerrijke laan en de monumentale bank….

Bronnen & Literatuur:

  • Rondom Burgemeester Tjepke Haitsma Mulier door CeesJan Frank, Land van Lochem 2008 nr. 1, p 12-15 (Voorgaande tekst is vrijwel letterlijk uit dit artikel overgenomen).

  • De Nieuweweg in Lochem door J.G.M.van Hoorn, Lochem en z’n Scholtampt. Artikelen, geschreven en gebundeld ter gelegenheid van het 10 jarig bestaan van de Historische Vereniging Lochem-Laren, Lochem 1993, p.105-118

  • Remonstrantse Gemeente Lochem 1879-1979. Feestboek ter gelegenheid van het 100-jarig bestaan van de Remonstrantse gemeente te Lochem, Lochem 1979

  • Tjepke Haitsma Mulier, burgemeester van Lochems vernieuwing door Wout Klein en Focko De Zee in Jaarboek Achterhoek en Liemers nr 42, Doetinchem 2018.